Εφηβεία και χαμηλή αυτοεκτίμηση

Ως αυτοεκτίμηση ορίζεται η εικόνα – σωματική, συναισθηματική, νοητική, κοινωνική- που έχει κάθε άνθρωπος για τον εαυτό του. Αυτοεκτίμηση δηλαδή σημαίνει το κατά πόσο εκτιμάμε και σεβόμαστε τον εαυτό μας με τα προτερήματα και τα ελαττώματά μας, αλλά και πόσο πιστεύουμε ότι αξίζουμε ως άνθρωποι.  Ωστόσο, η αυτοεκτίμησή μας ενισχύεται ή αποδυναμώνεται και από την εικόνα που νομίζουμε ότι έχουν οι άλλοι για εμάς . Η υγιής αυτοεκτίμηση είναι λοιπόν αποτέλεσμα της σωστής ισορροπίας ανάμεσα στην εικόνα που εμείς οι ίδιοι έχουμε για τον εαυτό μας και την εικόνα που νομίζουμε ότι έχουν οι άλλοι για μας.

Η αυτοεκτίμηση διαμορφώνεται πολύ νωρίς, ήδη από τη βρεφική και την παιδική ηλικία,  τότε δηλαδή που μπαίνουν τα καθοριστικά θεμέλια για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας κάθε ανθρώπου. Καθώς μεγαλώνει το παιδί, η αυτοεκτίμησή του «χτίζεται» μέσα από τα επιτεύγματά του, αλλά και μέσα από την αναγνώριση των προσπαθειών και των επιτευγμάτων του αυτών από τους σημαντικούς άλλους – γονείς, δασκάλους, φίλους.

Στην εφηβεία, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας είναι η επιδίωξη της όλο και μεγαλύτερης αυτονομίας από την πλευρά  του εφήβου, η υπόθεση της αυτοεκτίμησης μπορεί να γίνει ένα περίπλοκο ζήτημα. Ο έφηβος την περίοδο αυτή αλλάζει τόσο στο σώμα, όσο και σε συναισθηματικό και νοητικό επίπεδο. Πολύ συχνά έρχεται σε σύγκρουση με τους γονείς του και είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στην οποιαδήποτε κριτική που μπορεί να του κάνουν. Οι φίλοι του επίσης παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή του και οι συμπεριφορές τους τον επηρεάζουν πάρα πολύ. Έτσι πολύ εύκολα ένα σχόλιο ή ένα πείραγμά τους για την εμφάνιση ή τη συμπεριφορά του μπορεί να κάνουν τον έφηβο να νιώσει ότι τον υποτιμούν ή ότι τον απορρίπτουν με αποτέλεσμα να αισθανθεί ότι δεν αξίζει.

Ποια όμως είναι τα χαρακτηριστικά ενός εφήβου με χαμηλή αυτοεκτίμηση;

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση σε έναν έφηβο μπορεί να φανεί από διάφορες συμπεριφορές του. Για παράδειγμα, μπορεί να απομονώνεται, να αποφεύγει να δοκιμάσει νέα πράγματα, να νιώθει συχνά αδικημένος, να γίνεται επικριτικός, να επηρεάζεται εύκολα από τις παρέες του, να είναι αναποφάσιστος, να έχει υπέρμετρο άγχος ή ακόμη και τελειομανία.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;

Αν και ο έφηβος δείχνει επιφανειακά να ενδιαφέρεται περισσότερο για τη γνώμη των συνομηλίκων του, δεν παύει να νοιάζεται και να επηρεάζεται το ίδιο και από τις αντιδράσεις και τη γνώμη των γονιών του. Έτσι, και εσείς μπορείτε να συμβάλλετε ουσιαστικά στη βελτίωση της αυτοεκτίμησής του:

–          Αρχικά, δείξτε του την αγάπη και το ενδιαφέρον σας. Βάλτε του όρια και κανόνες που θα προκύπτουν μέσα από συζήτηση, χωρίς να γίνεστε υπερβολικά αυστηροί, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τις ανάγκες του.

–          Εγκαθιδρύστε μια καλή επικοινωνία μεταξύ σας, ώστε να ξέρει ότι μπορεί να σας λέει τα πάντα χωρίς τον φόβο κάποιας τιμωρίας και ότι θα έχει πάντα κάποιον που θα μπορέσει να τον ακούσει και να μοιραστεί τις ανησυχίες του. Αν κάτι δε σας αρέσει στις πράξεις ή στις αντιδράσεις του, συζητήστε μαζί του την ίδια την πράξη ή τη συμπεριφορά, χωρίς όμως να αποδώσετε χαρακτηρισμούς στον ίδιο.

–          Επαινέστε τον όταν πετυχαίνει τους στόχους του, αλλά και στηρίξτε τον όταν αποτυγχάνει. Επιβραβεύστε τον για κάθε προσπάθεια που κάνει. Βοηθήστε τον να βάζει μικρούς και ρεαλιστικούς στόχους, ώστε να οδηγηθεί σταδιακά στον μεγαλύτερο και προσέξτε να μην του προσθέτετε κι εσείς υπερβολικές προσδοκίες και απαιτήσεις.

–          Αφήστε τον να αναλάβει πρωτοβουλίες. Μη γίνεστε υπερπροστατευτικοί, αλλά αφήστε τον να διεκδικήσει και να προσπαθήσει για αυτό που θέλει. Μάλιστα, σε περίπτωση που κάνει λάθος, προσπαθήστε να κρατήσετε ισορροπία στη στάση σας απέναντί του. Ενθαρρύνετέ τον να συνεχίσει τις προσπάθειες, χωρίς να του ασκήσετε κριτική.

–          Δώστε του το καλό παράδειγμα. Όταν οι ίδιοι οι γονείς φαίνονται ανασφαλείς και με χαμηλή αυτοπεποίθηση, άθελά τους το μεταφέρουν στον έφηβο και εκείνος ταυτίζεται μαζί τους.

–          Προσπαθήστε να αποφεύγετε να σχολιάζετε την εμφάνισή του, την εμφάνιση άλλων ή ακόμη και τη δική σας. Με αυτό τον τρόπο θα του διδάξετε ότι δεν έχουν τόσο σημασία τα εξωτερικά μας χαρακτηριστικά όσο τα εσωτερικά μας.

–          Όταν έχει ένα πρόβλημα, μη βιαστείτε να του βρείτε τη λύση, αλλά δείξτε του τον τρόπο για να οδηγηθεί μόνος του σε αυτήν.

Τέλος, ενθαρρύνετέ τον να αναπτύξει τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά του, ώστε να αντλήσει ικανοποίηση μέσα από τις επιτυχίες που θα έχει εκεί.