άγχος

Το άγχος στην παιδική ηλικία

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι τα παιδιά είναι ανέμελα, χαρούμενα, χωρίς ιδιαίτερα θέματα να τα απασχολούν. Ξεχνάμε όμως, ότι η παιδική ηλικία είναι μια ηλικία γεμάτη προκλήσεις στις οποίες τα παιδιά καλούνται να ανταποκριθούν. Πολλά τα καταφέρνουν χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα. Σε άλλα παιδιά όμως δημιουργείται έντονο άγχος πάνω στην προσπάθεια τους να ανταπεξέλθουν στις δύσκολες καταστάσεις που μπορεί να τους παρουσιαστούν στην οικογένεια, στο σχολείο ή ακόμα και στις κοινωνικές τους σχέσεις.

Το άγχος σε γενικές γραμμές μπορεί να οριστεί ως ένα δυσάρεστο συναίσθημα που βιώνουμε μπροστά από δύσκολες καταστάσεις και συνήθως συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, όπως ταχυπαλμία ή έντονη εφίδρωση. Όταν το άγχος είναι σε μέτρια επίπεδα, τότε μπορεί να αυξήσει την απόδοση ενός ατόμου, όταν όμως βιώνεται έντονα, τότε δυσχεραίνει τη λειτουργικότητά του.

Για ποιους λόγους ένα παιδί μπορεί να εμφανίσει άγχος;

Οι λόγοι που μπορεί ένα παιδί να εμφανίσει άγχος ποικίλουν. Μπορεί να είναι:

οικογενειακοί, όπως είναι η αντίδραση των ίδιων των γονέων σε καταστάσεις άγχους, η έλλειψη φροντίδας και αγάπης, η υπερπροστασία, η απουσία οργάνωσης, ή ακόμα και η ύπαρξη κάποιας ψυχικής διαταραχής στην οικογένεια.
ατομικοί, όπως η προσωπικότητα του παιδιού, ή η εσωστρέφεια του
κοινωνικοί, για παράδειγμα οι πολιτισμικές συνθήκες, οι οικονομικές συνθήκες διαβίωσης της οικογένειας κ.λπ.
γεγονότα που συμβαίνουν στη ζωή του, π.χ. απώλεια κάποιου κοντινού προσώπου, χωρισμός γονέων, γέννηση ενός αδελφού, μετακόμιση και αλλαγή περιβάλλοντος, μετάβαση στην επόμενη σχολική βαθμίδα, σχολικός εκφοβισμός, τσακωμός με ένα φίλο, κακοποίηση του παιδιού, πίεση από τις υποχρεώσεις του σχολείου, αυξημένες προσδοκίες προς το παιδί κ.ά.

Πώς εκδηλώνεται το άγχος σε ένα παιδί;

Το άγχος των παιδιών πολλές φορές δε γίνεται αντιληπτό από τους ενήλικες, καθώς μπορεί είτε να μην αναγνωρίζουν τα συμπτώματα, είτε να τα αγνοούν, είτε το ίδιο το παιδί να δυσκολεύεται να εκφράσει την κατάσταση στην οποία βρίσκεται και να την εσωτερικεύει.

Κάποιες συμπεριφορές του παιδιού που υποδεικνύουν ότι μάλλον έχει άγχος είναι οι παρακάτω:

– Παραπονιέται για κοιλόπονους ή πονοκεφάλους που δεν έχουν οργανική αιτία.
– Μπορεί να κάνει εμετό όταν πιέζεται παραπάνω.
– Έχει προβλήματα ύπνου (ανήσυχο ύπνο, εφιάλτες, αϋπνία).
– Τρώει τα νύχια του.
– Έχει προβλήματα στη διατροφή (αρνείται να φάει ή τρώει πολύ).
– Τραυλίζει.
– Παρουσιάζει τικ.
– Παλινδρομεί σε παλαιότερες συμπεριφορές (π.χ. βρέχεται στον ύπνο του, βάζει το δάχτυλό του στο στόμα κ.ά.)
– Αντιδρά έντονα όταν ματαιώνεται.
– Ξεσπά σε κλάματα χωρίς προφανή αιτία.
– Δείχνει υπερβολική ανησυχία για κάτι.
– Είναι μελαγχολικό.
– Λέει ψέματα ή κλέβει μικροαντικείμενα.
– Έχει την τάση να απομονώνεται.
– Αποφεύγει την οποιαδήποτε προσπάθεια.
– Θεωρεί ότι είναι ανίκανο να τα καταφέρει.

Οι παραπάνω είναι μόνο λίγες από τις συμπεριφορές που μπορεί να εκδηλώσει ένα παιδί που έχει άγχος. Φυσικά δεν παρουσιάζονται όλες μαζί, αλλά μπορεί το παιδί να εμφανίσει μόνο μία ή κάποιο συνδυασμό τους, ανάλογα με την κατάσταση την οποία βιώνει ή την ιδιοσυγκρασία του.

Πώς μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας;

Ακούστε τι έχει να σας πει αναζητώντας την αιτία του άγχους, χωρίς να του ασκήσετε κριτική και χωρίς να μειώσετε τη σημασία όσων σας λέει. Καταστάσεις που για έναν ενήλικα μπορεί να φαίνονται ασήμαντες, για το παιδί μπορεί να αποτελούν βασική πηγή άγχους.
Δείξτε στο παιδί αγάπη και ότι κατανοείτε όλα όσα σας λέει.
Καθησυχάστε το λέγοντάς του ότι είναι φυσιολογικά όλα αυτά που νιώθει και ότι κι εσείς μερικές φορές έχετε αισθανθεί έτσι.
Βοηθήστε το να οργανώσει το χρόνο του, έτσι ώστε να προλάβει να διεκπεραιώσει όλες τις υποχρεώσεις του αλλά και να του μείνει χρόνος για παιχνίδι.
Βοηθήστε το να θέσει ρεαλιστικούς στόχους για αυτά που μπορεί να καταφέρει, αλλά να θυμάστε ότι πρέπει κι εσείς ταυτόχρονα να έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες από αυτό.
Προσπαθήστε να ενισχύσετε την κοινωνικοποίησή του, καθώς η ύπαρξη φίλων για να συζητήσει το παιδί αυτά που το απασχολούν, πέρα από τους γονείς του, το βοηθά να αυτονομηθεί και να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.
Αφήστε το να πάρει πρωτοβουλίες. Τα παιδιά που ζουν συνεχώς κάτω από τις οδηγίες του γονέα, δεν ξέρουν πώς να αντιμετωπίσουν μία απρόσμενη κατάσταση που μπορεί να συναντήσουν και αγχώνονται περισσότερο.
Δείξτε στο παιδί ότι ακόμα κι αυτά που φαντάζουν δύσκολα, μπορούν να επιτευχθούν με υπομονή, επιμονή και σωστό προγραμματισμό.
Στηρίξτε το να αντιμετωπίσει σταδιακά τις καταστάσεις που το αγχώνουν αντί να τις αποφεύγει, γιατί μόνο έτσι θα βρει λύση στο πρόβλημά του. Προσέξτε όμως αυτό να γίνει σιγά σιγά, χωρίς πίεση.
Διερευνήστε τις δικές σας αντιδράσεις σε καταστάσεις άγχους και προσπαθήστε να τις μετριάσετε. Μην ξεχνάτε ότι αποτελείτε πρότυπο για το παιδί.

Το υπερβολικό άγχος στα παιδιά μπορεί να ρίξει τη σχολική τους επίδοση, να μειώσει την αυτοπεποίθησή τους ή ακόμα και να τα απομονώσει κοινωνικά. Αν δεν εντοπιστεί και δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως, υπάρχει κίνδυνος να επιδεινωθεί και να οδηγήσει σε κάποια ψυχική διαταραχή, είτε ταυτόχρονα είτε μετέπειτα στην ενήλικη ζωή του. Γι’ αυτό αν νιώσετε πως δεν μπορείτε να μειώσετε το άγχος των παιδιών σας ή το δικό σας μπροστά σε μία δύσκολη κατάσταση αναζητήστε τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας.