Όταν το παιδί μου λέει ψέματα… - Υπηρεσίες Ψυχολογικής Υποστήριξης και Ειδικής Αγωγής - Ράνια Τοπτσόγλου

Όταν το παιδί μου λέει ψέματα…

Οι γονείς πολλές φορές νιώθουν αμηχανία, όταν διαπιστώνουν ότι το παιδί τους λέει ψέματα. Αυτή τους η αμηχανία μάλιστα μετατρέπεται σε σοβαρή ανησυχία, όταν ανακαλύπτουν ότι το φαινόμενο αυτό επαναλαμβάνεται συχνά. Έτσι, αναρωτιούνται για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό και πώς μπορούν να το αποτρέψουν.

Γιατί ένα παιδί λέει ψέματα;

Οι λόγοι για τους οποίους ένα παιδί λέει ψέματα μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία του. Κατά την προσχολική ηλικία τα ψέματα που λέει το παιδί δεν είναι συνειδητά, αφού σε αυτή την ηλικία συχνά δυσκολεύεται να ξεχωρίσει το πραγματικό από το φανταστικό.  Έτσι, μπορεί είτε να παρουσιάζει μια παραποιημένη εκδοχή των γεγονότων, παραλείποντας λεπτομέρειες ή προσθέτοντας άλλες είτε ακόμη να λέει ψέματα για να βγει από μια δύσκολη θέση, γιατί νιώθει άσχημα για κάτι που έκανε και πιστεύει ότι με αυτό τον τρόπο είναι σαν να μην το έκανε ποτέ. Τέλος, πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι μπορεί να χρησιμοποιεί τα ψέματα και για να προκαλέσει την προσοχή και το ενδιαφέρον των άλλων.

Κατά τη σχολική ηλικία, ένα παιδί αρχίζει να συνειδητοποιεί τα όρια ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, άρα τα ψέματά του είναι συνειδητά. Έτσι λοιπόν, τα παιδιά αυτής της ηλικίας μπορεί να λένε ψέματα για να γλυτώσουν τις συνέπειες για μια ζημιά που έκαναν, για να αποτρέψουν μια δυσάρεστη κατάσταση, για να αποφύγουν κάτι που δε θέλουν, όπως για παράδειγμα τις εργασίες του σχολείου, για να γίνουν αποδεκτά στην ομάδα των συνομήλικων τους, ή ακόμη και για να ξεφύγουν από τα όρια που θέτουν οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί.

Κατά την εφηβεία τα ψέματα συνήθως χρησιμοποιούνται από τα παιδιά είτε για να ξεφύγουν από τον έλεγχο και τους αυστηρούς κανόνες των γονέων τους και να αποκτήσουν περισσότερη αυτονομία είτε εξαιτίας της επιθυμίας τους να γίνουν αποδεκτοί στην παρέα των συνομήλικων τους.

Πώς μπορούμε να αποτρέψουμε τα ψέματα;

  • Αρχικά, αντιδράστε ψύχραιμα όταν διαπιστώσετε ότι το παιδί λέει ψέματα, αποφεύγοντας τους χαρακτηρισμούς και τις φωνές. Διερευνήστε τους λόγους που το οδήγησαν να τα πει και δώστε του τη δυνατότητα να σας μιλήσει για τα συναισθήματά του εκείνη τη στιγμή. Μήπως ήθελε απλώς την προσοχή σας; Μήπως νιώθει ανασφάλεια με μία κατάσταση στο σχολείο ή κάπου αλλού; Με την ειλικρινή συζήτηση θα μπορέσετε να το καταλάβετε και να το βοηθήσετε ουσιαστικά.
  • Συζητήστε μαζί του, ώστε να καταλάβει ότι το ψέμα ακούγεται καλό αρχικά και διευκολύνει για λίγο, αλλά τελικά η αλήθεια πάντα αποκαλύπτεται και μας φέρνει σε δυσκολότερη θέση.
  • Κάντε το να νιώθει ότι μπορεί να σας λέει οτιδήποτε χωρίς να φοβάται ότι θα το μαλώσετε ή θα το τιμωρήσετε. Εξηγήστε του ότι ακόμα κι αν κάνει κάποια ζημιά, είναι καλύτερα να σας το πει, παρά να σας το κρύψει και φυσικά, όταν αυτό γίνει, επιβραβεύστε την ειλικρίνειά του. Παράλληλα, αν το παιδί είναι μεγαλύτερο, ορίστε από την αρχή ότι το ψέμα δεν επιτρέπεται και ότι θα του επιβληθεί συγκεκριμένη συνέπεια αν ξαναπεί ψέματα.
  • Τα παιδιά πολλές φορές μιμούνται τους γονείς τους. Για αυτό, δώστε του το καλό παράδειγμα λέγοντας πάντα την αλήθεια ή αν αναγκαστείτε να πείτε ψέματα, εξηγήστε τους λόγους που σας οδήγησαν σε αυτό.
  • Ειδικά για τα μικρότερα παιδιά, μπορείτε να προμηθευτείτε παραμύθια σχετικά με ήρωες που λένε ψέματα και να δείτε μαζί τι συνέπειες έχουν. Αυτά μπορεί να αποτελέσουν μία πολύ ωραία αφορμή για συζήτηση και έναν ωραίο τρόπο να διερευνήσετε πώς αντιλαμβάνεται το παιδί το ψέμα.
  • Εμπιστευτείτε το και μην το αμφισβητείτε συνεχώς.
  • Τέλος, όσον αφορά τους εφήβους, αφήστε τους να αισθανθούν πιο αυτόνομοι και μην τους βάζετε υπερβολικά πολλούς κανόνες για τα πάντα. Το πιθανότερο είναι να αρχίσουν να παραβαίνουν κάποιους από αυτούς, λέγοντας ψέματα προκειμένου να αποφύγουν τις συνέπειες και το «κήρυγμα».

Φυσικά, πολλές φορές τα ψέματα μπορεί να συνοδεύονται και από επιθετικότητα, κλοπή ή κάποιες αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού. Αν λοιπόν διαπιστώσετε ότι η κατάσταση είναι πιο σύνθετη και συνεχίζεται παρά τις ενέργειές σας, είναι καλό να απευθυνθείτε σε κάποιον ψυχολόγο προκειμένου να σας παρέχει πιο εξειδικευμένη βοήθεια για το παιδί σας.