Ζηλεία

Όταν τα παιδιά ζηλεύουν τα αδέλφια τους

Η έλευση ενός νεογέννητου στην οικογένεια, κάνει πολύ συχνά τους γονείς να ανησυχούν για προβλήματα ζήλιας που πιθανόν να προκύψουν μεταξύ των παιδιών. Η ζήλια μεταξύ αδελφών αποτελεί μία συνηθισμένη συμπεριφορά των παιδιών, όμως αν το παιδί ζηλεύει το αδελφάκι του, δεν σημαίνει ότι δεν το αγαπά. Ο βαθμός της ζήλιας διαφέρει κατά περίπτωση, καθώς εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του παιδιού, αλλά και από τις σχέσεις που διέπουν τα μέλη της οικογένειάς του. Σε γενικές γραμμές, η ζήλια είναι το αρνητικό συναίσθημα που νιώθει ένα παιδί όταν επιθυμεί να έχει κάτι το οποίο έχει κάποιος άλλος. Αυτό το κάτι μπορεί να είναι είτε χειροπιαστό είτε απλώς η αγάπη και η προσοχή των μεγάλων.

Ποια είναι τα αίτια της ζήλιας;

Οκυριότερος λόγος που μπορεί να κάνει ένα παιδί να ζηλεύει είναι η ανάγκη για περισσότερη προσοχή από τους γονείς. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στο πρωτότοκο, το οποίο με τη γέννηση του δεύτερου παιδιού παύει πλέον να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής των ενηλίκων και αισθάνεται να το έχουν παραμερίσει. Θα πρέπει πια να μοιραστεί πράγματα και συναισθήματα τα οποία μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν μόνο δικά του. Νιώθει ότι στερείται αγάπης και ότι απειλείται η θέση που είχε μέσα στην οικογένεια. Βιώνει έντονη ανασφάλεια και σκέφτεται πως για ό,τι συμβαίνει φταίει το μωρό.

Παρόλα αυτά, σε πολλές οικογένειες παρατηρείται το φαινόμενο το μικρότερο παιδί να ζηλεύει το μεγαλύτερο ή τα μεγαλύτερα παιδιά, μιας και αυτά είναι πιο αυτόνομα. Σε αυτήν την περίπτωση, η ζήλια είναι συνήθως εντονότερη και ενδέχεται να δημιουργήσει στο μικρότερο ένα αίσθημα κατωτερότητας. Μεταξύ των διδύμων, επίσης, μπορεί να αναπτυχθεί ζήλια, κυρίως εξαιτίας των συγκρίσεων που κάνουν οι γονείς αλλά και το υπόλοιπο περιβάλλον όσον αφορά την εμφάνιση και το χαρακτήρα τους.

Πώς εκδηλώνεται;

Μπορούμε να αντιληφθούμε ότι ένα παιδί ζηλεύει μέσα από διάφορες αντιδράσεις του. Τέτοιες αντιδράσεις μπορεί να είναι η λεκτική ή η σωματική επιθετικότητα και το υπερβολικό ενδιαφέρον ή η πλήρης αδιαφορία για τα αδέρφια του. Σε αυτές τις περιπτώσεις όμως, είναι πολύ συνηθισμένο η ζήλια να εκδηλώνεται τελικά προς άλλα παιδιά συνομήλικα ή μικρότερά του. Στο πρωτότοκο μπορεί να εμφανιστούν ακόμη κάποιες παλινδρομικές μορφές συμπεριφοράς, όπως η ενούρηση, το πιπίλισμα των δαχτύλων και η χρήση του μπιμπερό. Μία άλλη αντίδραση είναι η σκόπιμη ανυπακοή προς τους γονείς του και προς άλλα άτομα του περιβάλλοντός του, καθώς και το να κάνει πράγματα που του έχουν απαγορευτεί σε στιγμές που η μητέρα ασχολείται με το μωρό, όπως για παράδειγμα, την ώρα του θηλασμού. Τέλος, το παιδί μπορεί να παρουσιάσει συμπεριφορές που δεν τις είχε, όπως έντονα ξεσπάσματα οργής, έντονο και αναίτιο κλάμα, κλείσιμο στον εαυτό του και άρνηση να πάει σχολείο.

Τι μπορείτε να κάνετε;

Στην αντιμετώπιση της ζήλιας τον πρωταρχικό ρόλο παίζουν οι γονείς, ενώ πολύ σημαντική είναι η εισφορά του υπόλοιπου περιβάλλοντος που έχει συνεχή επαφή με το παιδί. Γι’ αυτό:

  • Προετοιμάστε ψυχολογικά το πρωτότοκο για τον ερχομό του νεογέννητου και φροντίστε ώστε κάποιες αλλαγές που θα συμβούν στη ζωή του, όπως η αλλαγή δωματίου ή η φοίτηση στο νηπιαγωγείο να μη συνδεθούν με το μωρό.
  • Μετά από τη γέννηση, θα πρέπει να κρατάτε τις ισορροπίες ως προς την προσοχή που απολαμβάνουν τα παιδιά σας από εσάς και το συγγενικό σας περιβάλλον.
  • Αποφύγετε τις συγκρίσεις μεταξύ των αδελφών, αναδεικνύοντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του κάθε παιδιού και τονίζοντας ότι κάθε άτομο μπορεί να πετύχει σε διαφορετικούς τομείς.
  • Προτρέψτε το παιδί να εκφράσει ελεύθερα τα συναισθήματά του, χωρίς να φοβάται ότι θα το τιμωρήσετε, προσανατολίστε το σε διάφορες ασχολίες που θα το βοηθήσουν να κοινωνικοποιηθεί, όπως ο αθλητισμός, και μην το υποχρεώνετε να έχει κοινούς φίλους με τα αδέλφια του.

Είναι γεγονός πως ό,τι κάνουμε για τα παιδιά κατά την παιδική τους ηλικία, τα ακολουθεί σε όλη την υπόλοιπη ζωή τους. Αν λοιπόν οι άνθρωποι που τα περιβάλλουν τα γεμίσουν με αγάπη, ενδιαφέρον και κατανόηση για τις πράξεις και τα συναισθήματά τους, τότε αφενός οι ανεπιθύμητες συμπεριφορές εξαιτίας της ζήλιας θα εξαλειφθούν σταδιακά και αφετέρου τα παιδιά θα έχουν στο μέλλον μια πιο ισορροπημένη προσωπικότητα χωρίς την πιθανότητα να έχουν απωθημένα.